Kafka als bijvoeglijk naamwoord

Woorden als werelden

Abstract

‘Grotesk’ en ‘kafkaësk’ overlappen elkaar, waarbij ‘grotesk’ het pad voor ‘kafkaësk’ in de eeuwen vóór Kafka’s leven heeft geëffend. ‘Grotesk’ is een begrip uit de historische ontwikkeling van de beeldende kunst en heeft betrekking op de schrikbarende vervorming van een niettemin herkenbare werkelijkheid. De schilderijen van Hieronymus Bosch laten groteske beelden zien, maar het belastingstelsel anno 2016 is kafkaësk.

Met de ontwikkeling van de naam van de schrijver Franz Kafka naar een bijvoeglijk naamwoord, een merknaam die aanvankelijk alleen de bijzonderheden van diens werk omvatte, is niet alleen winst maar ook verlies verbonden. Het verlies ligt in de vervaging van het primaire, benauwende effect van Kafka’s vertellingen. Vervreemding, uitzichtloosheid en thuisloosheid vormen een substantieel deel van onze menselijke ervaringen. Kafka is tot de ervaring gaan behoren, zelfs in het basisgevoel van het menselijk bestaan opgegaan. Het beeld van Kafka is belangrijker geworden dan de ontmoeting met zijn lastig te duiden werk. 

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.