Vertrouwen op de ervaring

Actuele lessen van Franz Rosenzweig

Abstract

De Duits-Joodse filosoof Franz Rosenzweig (1886- 1929) dankt zijn bekendheid in ons land met name aan wat hij heeft betekend voor de relatie jodendom-christendom en aan zijn aandeel in een beroemde vertaling van de Hebreeuwse Bijbel. Door een internationaal gezelschap van filosofen en theologen wordt zijn hoofdwerk Der Stern der Erlösung (1921) bestudeerd als een baanbrekend filosofisch-theologisch werk, tegen de achtergrond van het Duitse idealisme en vooruitlopend op de dialogische, hermeneutische en existentiële denkrichtingen van de twintigste eeuw. De rode draad in het samenspel tussen filosofie en theologie in Rosenzweigs werk zie ik in de cruciale rol die hij toedicht aan de ervaring.

Typerend voor hem zijn de laatste woorden van De Ster van de Verlossing: ‘Naar het leven.’ Na een intensieve wetenschappelijke en existentiële zoektocht schreef Rosenzweig in een koortsachtig proces de eerste versie van zijn boek, grotendeels vanaf het Balkanfront waar hij tijdens de Eerste Wereldoorlog gelegerd was. Daarna heeft hij bewust geen boek meer willen schrijven en zich gewijd aan het joodse leven en joods onderwijs. Hij heeft een pioniersrol vervuld in het Freie Jüdische Lehrhaus in Frankfurt. De aantekeningen van veel van zijn voordrachten zijn bewaard gebleven en gepubliceerd. Verder heeft hij met het artikel Das neue Denken (1923) achteraf een inleiding geschreven op zijn moeilijk toegankelijke boek. Daarnaast heeft hij zich gewijd aan vertalingen van gedichten van Jehuda Halevi en van de Bijbel, waarin hij zo dicht mogelijk bij de Hebreeuwse tekst en structuur wilde blijven. De ‘Verdeutschung der Schrift’, de eigenzinnige bijbelvertaling die hij samen met Martin Buber begon, heeft hij niet mede kunnen voltooien. Op 42-jarige leeftijd overleed Rosenzweig aan ALS. Met zijn laatste fysieke mogelijkheden is hij tot zijn dood, met intensieve medewerking van zijn vrouw, in contact met vrienden en collega’s blijven spreken, lezen en schrijven.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.