Wapenveld

Geloof en sociale wetenschap — jaargang 63, 2013

Meer dan de natuurwetenschappen of de technische wetenschappen richten de sociale wetenschappen hun blik op de mensenwereld: op wat wij met elkaar doen aan organisatie, zingeving, beïnvloeding en opbouw van samenlevingen. Daarmee komt ook de religie in het vizier als menselijk product, gedreven door menselijke motieven. Kort door de bocht gezegd: niet de vraag of de soorten geschapen zijn dan wel evolutionair ontstaan, is primair relevant voor de religieonderzoeker, maar de vraag welke belangen mensen hebben om het ene antwoord te verdedigen boven het andere. Sociaal-wetenschappers maken alles vloeibaar. Zij vragen naar processen van overdracht en invloed, naar afhankelijkheid van structuren en systemen, zij wijzen op de relatie tussen politieke organisatievormen en godsbeelden. Niet of het waar is wat mensen geloven, maar waarom zij dit geloven, hoe zij eraan komen en wat het met hen doet, interesseert de sociaal-wetenschapper. In die benadering van de werkelijkheid vervaagt de idee dat er zoiets is als een werkelijkheid buiten ons, een werkelijkheid die wij min of meer objectief kunnen kennen.

In deze jaarserie van Wapenveld bespreken we een aantal vragen die voortkomen uit de sociaal-wetenschappelijke blik op geloven. De eerste is algemeen van aard: wat betekent het om sociaal-wetenschappelijk te kijken naar religie, inclusief het christelijk geloof? Vervolgens bespreken we drie concrete kwesties, die in de jaarserie verder worden uitgewerkt: de uitdaging van het sociaal-constructivisme, de 'rationalisering' van de kerk en het dwingende discours van secularisatie.