Wapenveld

Het is een misvatting dat in Oostenrijk hetzelfde Duits wordt gesproken als in Duitsland. Afgezien van de cultuurverschillen, valt me op dat er ook een groot verschil in taal en dialect is. In Oostenrijk zijn er meer dan zeven dialecten in de verschillende Bundesländer,waarvan sommige dialecten – zoals Tirolerisch – voor de buitenstaander onverstaanbaar zijn.

Tot 1918 bestond het zogenaamde ‘Schönbrunner Deutsch’ dat, zoals de naam al zegt, door adelijken en bedienden aan het hof in Schönbrunn werd gesproken en befaamd was om haar nasale klank. Dit Duits is nagenoeg uitgestorven. In Wenen wordt tegenwoordig Hochdeutsch gesproken. Het Hochdeutsch werd in Oostenrijk in het midden van de 18^e eeuw door keizerin Maria Theresa en haar zoon Josef II in het schoolsysteem ingevoerd.

Gebaseerd op dit Hochdeutsch wordt in Wenen een bijzonder dialect gesproken: het Wienerisch. Dit is befaamd om haar zangerige toon, vermenging met andere talen en grappige uitdrukkingen. Veel woorden worden hierbij minder hard uitgesproken dan in het Duits en klinkers worden net wat langer gemaakt. In plaats van ‘Ich weiß’ zegt men in het Wienerisch bijvoorbeeld ‘Ich wääß’.

Wanneer ik naar de kapper of naar een restaurant ga, hoor ik vaak verkleinwoordjes en afkortingen. In plaats van ‘ein bisschen’ zegt de Wener ‘ein bissl’ en in plaats van ‘Ich weiß es nicht’ zegt de Wener ‘Ich wääß es nett’. De zin ‘Hast du ihn gesehen?’ is in het Weens ‘Host eam g’sen?’ En ‘Was hast du gesagt?’ wordt in het Weens: ‘Wos host g’sagt?’

Het Weens kent ook een hele rits grappige uitdrukkingen die opgenomen zijn in het zogenaamde Wiener Wörterbuch dat ik een tijdje terug ontving. Het bekendste woord in Wenen is ‘oidah’ dat zoiets betekend als ‘kerel’ of ‘duh’. Verder hoor ik vaak de uitdrukking ‘is mir Wurscht’. Dit betekent ‘het kan me niks schelen’. Een andere Weense uitdrukking is ‘Bist deppat?’ of ‘Bist du narrisch?’ dat ‘Ben je gek?’ betekent.

Aangezien Wenen al eeuwenlang allerlei culturen en talen herbergt, is het Wienerisch sterk beïnvloed door het Tsjechisch, Italiaans, Yiddisch/Hebreeuws en zelfs Engels. Zo is er in Wenen de ‘Meidlinger L’ dat een Tsjechische oorsprong heeft. Het woord ‘Leiwand’ (geweldig) spreekt men met een Meidlinger L uit als ‘Llleeiwand’. Het woord ‘Gspusi’ betekent vriendin en komt van het Italiaanse woord ‘sposa’. Het Yiddisch/Hebreeuwse woord ‘masl’ kennen we ook in het Nederlands als mazzel. En verder komt ‘mijn hawara’ (mijn vriend) van het Hebreeuwse woord ‘chaver’. Het woord ‘Fesch’ zul je nooit in Duitsland horen, maar in Wenen hoor je dit overal. Het betekent ‘knap of stijlvol’ en komt van het Engelse ‘fashionable’.

Het Weense dialect is ook befaamd om haar ‘Grant’ ofwel, haar humeurigheid. Er zijn talloze uitdrukkingen die de Wener kan aanwenden om zijn Grant uit te drukken. Hij kan bijvoorbeeld ‘jammern’ of ‘schimpfen’ (schelden) en gebruikt dan uitdrukkingen als ‘a Wahnsinn’ (een waanzin), ‘narrisch wean’ (gek worden), ‘Bledsinn’ (gekkigheid), ‘na her auf’ (nou, hou op). Vooral de obers en de koetsiers, de Fiakers, zijn befaamd om hun onverstaanbaar Wienerisch en hun Grant waarmee ze communiceren naar touristen en Nederlanders – zoals ik – die in de weg fietsen.

Tot slot is er nog het zogenaamde Wiener Schmäh, een charmante manier van communiceren waar de Weners om bekend staan. Toen ik mijn verjaardag vierde in de tuin en de klok reeds twaalf uur geslagen had, deed een buurman het raam open en vroeg op zijn Wienerisch: ‘Na, wie macht man das in Wien?’ Waarmee hij wilde zeggen: ‘En nu snel naar binnen en ophouden met die herrie.’ Ik luisterde braaf natuurlijk en zei toen op z’n Weens: ‘Tschüss, baba’ (Tot ziens, doei doei).