Een pleidooi voor vereniging

501 jaar Rome – Reformatie

Abstract

De Reformatieherdenking van vorig jaar pakte groot uit. Het was voor velen een opluchting dat het voorbij was. Eindelijk weer gewoon aan het werk. Als dit nummer de lezer bereikt schrijven we 501 jaar gescheiden leven. Hoe nu verder? De breuk die door de westerse christenheid heen is gegaan is niet geheeld. Het lijkt inmiddels eerder een natuurgegeven dan een ramp. In een tijd waarin het stichten van kerken booming is, is treuren over een scheuring van 500 jaar geleden niet erg opportuun. Op naar het volgende jubileum?

In de 16e eeuw is er aan beide zijden van de breuk tussen Rome en Reformatie bij niet de minste geesten nog een gevoel van ontzetting geweest en zijn er pogingen ondernomen om deze breuk te herstellen. Het mocht niet baten. De geest was uit de fles en kwam er niet meer in. Daarna is de gescheidenheid gewoon geworden. Rome en Reformatie bevochten elkaar of leefden naast elkaar voort. Het kon ook in ‘christelijk’ Europa. De koek werd verdeeld en het was een grote koek.

De Reformatie is een protest geweest tegen een verwereldlijking van de kerk. Deze verwereldlijking kwam schrijnend tot uitdrukking in de Renaissance-pausen. De kerk had haar plaats breeduit in de cultuur ingenomen. De permanente verleiding om rust te vinden ín de eeuwen, in plaats van zich te strekken naar de ‘eeuwen der eeuwen’ heeft de kerk, zeker na de Constantijnse wende, steeds als een schaduw gevolgd. En daarom zijn er voortdurend hervormingen in de kerk geweest die haar herinnerd hebben aan haar identiteit, oorsprong en toekomst. Het is tragisch dat de hervorming van de zestiende eeuw geleid heeft tot een breuk. Hoe is dat gekomen? Waren de belangen in de kerk te groot? De historici zullen over deze vraag blijven strijden. Luther heeft verlangd naar het evangelische geluid in een kerk die daar klankbodem van was en stuitte op weerstand, afweer en banvloek.

De Reformatie is een geloofsdaad geweest. De Reformatie heeft de kaarten gezet op het ‘zuivere evangelie’ van Gods genade, waar het eenvoudige antwoord van het geloof bij past, en dat heeft ontegenzeggelijk voor velen een bevrijdende boodschap betekend. Er is een grote impuls uitgegaan van de Reformatie en velen zijn daardoor mondige en gelovige christenen geworden. Bovendien is er, zeker in de negentiende eeuw, een sterke missionaire beweging op gang gekomen. En toch: het pleidooi voor zuiverheid is en blijft spelen met vuur. Het leidde tot steeds nieuwe afsplitsingen. En mirabile dictu bleek juist het protestantisme opvallend vatbaar voor de tijdgeest. Het Sola Scriptura bleek minder eenduidig dan gedacht en dreigde soms te verworden tot ‘iedereen zijn eigen Bijbel’, waarbij onvermijdelijk de geest van de tijd een flink woord meesprak in de samenstelling van die Bijbel. Bij dat alles is de Rooms-Katholieke kerk ook na de Reformatie blijven bestaan en heeft ze in de afgelopen 500 jaar haar geschiedenis met God gehad.


Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.