Tot drie tellen in het Turks

De lange tenen van de ‘eigen cultuur’

Abstract

 ‘Meester, dat is culturele toe-eigening.’ Daar had de docent even geen weerwoord op, zoals hij later schreef in een column in een van de landelijke kranten. Meer dan een kwinkslag tegenover een treuzelende leerlinge was het niet geweest. Half ernstig, half ironisch – om zijn ergernis een beetje te verzachten. ‘Eén, twee, drie’, had hij gezegd, om haar tot enige spoed te manen. En omdat hij een paar woordjes Turks sprak, had hij ‘drie’ in het Turks herhaald.

Dat was bij die leerlinge niet goed gevallen. Niet omdat zij zich met haar Turkse achtergrond anders bejegend voelde dan de rest. Maar juist omdat zij zich in haar andersheid onderschat achtte. Geen verwijt van discriminatie maar van onvoldoende discriminatie.

Misschien moeten we het incident niet groter maken dan het was en het houden op kribbige recalcitrantie onder de noemer van een voor de hand liggend modewoord. Maar hoe minimaal van betekenis ook, tekenend was het wel. In de multiculturele samenleving worden de grenzen tussen de (sub)culturen opnieuw benadrukt en ingezet als aanvalswapen. Niet door een Leitkultur die elke afwijking van de norm zou willen beteugelen. Maar omgekeerd, door deelculturen die zichzelf als ‘vreemd’ bevestigen en de mainstream met hun eigen onaantastbaarheid om de oren slaan.

Het begon aan de overkant van de oceaan. De Universiteit van Ottawa schrapte al eens een cursus yoga omdat Indisch cultuurgoed daarin ten offer zou zijn gevallen aan koloniale roofzucht. Later werd de Engelse warenhuisketen Marks & Spencer gehekeld om de verkoop van een ‘vegan biryani wrap’: een travestie van wat de ware Indiase keuken zou zijn.

Van religieuze symbolen die buiten hun oorspronkelijke context terecht kwamen tot rasta-kapsels bij blanken: ze werden een aanstootgevende ongerijmdheid. ‘You’re pretending to be a race that you are not and are drawing upon stereotypes to do so’, verklaarde een zegsvrouwe van de ‘Native Appropriations’-beweging. Een indiaanse (‘American native’) hoofdtooi zoals die nog niet zo lang geleden door een Nederlandse zangeres op het Nationaal Songfestival gedragen werd, is dan helemaal uit den boze.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.