Het Woord geheiligd

John Webster, theoloog voor theologen

Abstract

Wees hier aanwezig, allereerste geest,
Die over wateren van aanvang zweeft.
Uw goede oog moet zich dit werk toe keren,
Het is gelijk de wereld woest en leeg.

De synode van Dordt gaf 400 jaar geleden opdracht tot de eerste officiële vertaling van de Bijbel in de Nederlandse taal, de Statenvertaling, die in 1637 werd afgerond. Met een Bijbel in de taal van het volk kreeg de Reformatie nog meer gestalte in ons land. Niet langer was de Bijbel een boek waartoe men alleen toegang kreeg via de (klerikale) elite. De toetssteen voor de theologie – ons denken en spreken over God – was nu een maatstaf die door iedereen gehanteerd kon worden.

En dat hebben we geweten. De vele stromingen die de kerk ‘rijk’ is, zijn de treurige getuigen van een lange geschiedenis van Bijbelinterpretatie. ‘Sola scriptura’, maar het bleek nog niet zo eenvoudig overeenstemming te bereiken over wat de Schrift nu eigenlijk zegt. Met het uiteenvallen van de kerk viel ook de gezaghebbende interpretatie van de Bijbel weg die, hoewel gedreven door allerlei ‘wereldse’ belangen, toch getuigde van het besef dat de Bijbel een kracht bezit waarmee voorzichtig dient te worden omgegaan. De disruptieve werking van het evangelie is reden voor terughoudendheid. De grootinquisiteur uit De Broers Karamazov claimt dan ook het volk een dienst te bewijzen door hen het evangelie te onthouden. Hij verwijt Christus dat hij de mensen een vrijheid geeft die ze niet kunnen dragen. De eisen van het evangelie zijn volgens hem aan de meeste mensen niet besteed.

De rol die Dostojevski de grootinquisiteur (de personificatie van de kerk) toebedeelde, is bij Søren Kierkegaard weggelegd voor de Bijbelwetenschapper. Aangezien de eisen van het evangelie niet te rijmen zijn met een rustig, burgerlijk leven, wordt de Bijbel begraven onder lagen van interpretatie, allerlei mitsen en maren waardoor we ons met een goed geweten kunnen onttrekken aan Gods geboden. De wetenschappelijke benadering van de Bijbel noemt Kierkegaard ‘de wonderbaarlijke uitvinding van de kerk waarmee ze zichzelf verdedigt tegen de Bijbel’ en hij suggereert dan ook alle Bijbels te verzamelen en tegen God te zeggen: ‘Neem dit boek terug; wij christenen, zoals we zijn, zijn het niet waard ons met zoiets bezig te houden’. Zoals we geen uitleg nodig hebben om een brief van onze geliefde te begrijpen, zo is ook de Bijbel volkomen duidelijk, zo argumenteert Kierkegaard. Wij willen het echter niet begrijpen en daarom zijn we het boek niet waard.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.