De herroeping van elk onderscheid

Identiteit en gemeenschap in het denken van Agamben

Abstract

Het idee van een ‘joods-christelijke identiteit’, zoals dat sinds het nieuwe millennium door populisten wordt gebezigd, is al vaak genoeg belachelijk gemaakt. Het is vooral ironisch dat het christendom, met kernwaarden als barmhartigheid en zelfopoffering, na de secularisatie weer van stal wordt gehaald om een uitgesproken wij-zij-politiek mee te funderen. Maar hoe kunnen we, als alternatief op de populistische interpretatie, op een juiste manier denken over christelijke identiteit? Of is vanuit christelijk perspectief dat spreken over identiteit zelf misschien problematisch? Bestaat er een gemeenschapsdenken voorbij de noodzaak van identiteit?

Het huidige populisme legt de urgentie bloot van een diepgaande discussie over het verlangen naar identiteit en gemeenschap. Daarom vraagt Wapenveld dit jaar wat een christelijke visie op gemeenschappelijkheid kan zijn. In het kader van dit jaarthema is het interessant om te onderzoeken hoe belangrijke moderne denkers hebben geput uit de christelijke traditie om hun perspectief te ontwikkelen op gemeenschap, identiteit en politiek. De uiteenliggende interpretaties van fundamentele christelijke ideeën laten enerzijds zien dat ‘de’ christelijke visie op maatschappelijke problemen in eenduidige zin niet bestaat, maar anderzijds ook dat het christelijke gedachtegoed een rijke bron is voor iedereen die de kwesties van onze tijd beter wil begrijpen en de toekomst wil vormgeven. Op deze manier kan de discussie over gemeenschap en identiteit een diepte krijgen die nodig zal zijn om in de politiek van morgen een zelfverzekerd christelijke houding aan te kunnen nemen. In deze Wapenveld komt de hedendaagse denker Agamben aan bod in zijn interpretatie van Paulus.

Hoe ontsnappen we uit de hedendaagse identiteitspolitiek die zowel op de linker- als rechterflank van het politieke spectrum leidt tot het opsluiten van mensen in een bepaalde groep en tot het polariseren van die groepen onderling? Kan er misschien vanuit de christelijke traditie overtuigende kritiek worden gegeven op het concept ‘identiteit’ als zodanig, nu het onze maatschappij zo lijkt te domineren?  Deze vragen vormen een achtergrond van het denken van Giorgio Agamben (geboren in 1942). Een centraal thema in het werk van deze invloedrijke Italiaanse filosoof is de toenemende grip van de wet en het politieke domein op alle facetten van het leven. 

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.