Dunkirk, zoete oorlogspropaganda of slim maatschappelijk commentaar?

Filmvenster

Abstract

Weinig regisseurs hebben een oeuvre van zo’n constante kwaliteit als de Britse filmmaker Christopher Nolan. De 47-jarige regisseur is bekend om zijn intellectuele films, met vaak een non-lineair plot. Zijn nieuwste, Dunkirk, is in zekere zin een vreemde eend in de bijt omdat het op het eerste gezicht een conventionele oorlogsfilm is, hoe mooi geschoten ook, en bovendien gebaseerd op ‘feiten’.

Dunkirk laat zich plastisch samenvatten als ‘te land, ter zee en in de lucht’ tijdens de evacuatie van de Engelse troepen uit Duinkerken in 1940. De film doorbreekt eenheid van tijd en plaats door het verhaal van manschappen op het strand van Duinkerken gedurende een week te laten zien, terwijl het verhaal van een plezierboot op zee maar één dag duurt en het verhaal van drie piloten in een Spitfire slechts één uur — maar de verhalen kruisen elkaar wel. Het is dus even puzzelen wie zich waar bevindt.

Visueel is de film prachtig. In tegenstelling tot conventionele oorlogsfilms is er niet heel veel bloed te zien, maar al vanaf de eerste minuten is de angst voelbaar. Opvallend voor Nolan-kenners is echter wel dat de film op zeer positieve toon eindigt. Met behoorlijk bombastische muziek en een feelgood-afronding van het verhaal lijkt het bijna alsof Nolan een patriottistische ode aan het Engelse leger heeft willen brengen. Dat staat dermate ver van gebruikelijke ‘Nolan-thema’s’ af, dat het de vraag oproept welke plaats Dunkirk inneemt in zijn oeuvre. Zonder een nadere doordenking van deze inbedding laat de film zich niet eerlijk beoordelen.

De vroege loopbaan van Nolan kenmerktzich door steeds oplopende budgetten na het succes van zijn vorige film. Hij brak bij het Nederlandse vakpubliek door met zijn debuut Following. In 1998 won hij met deze low-budget productie een Tiger Award op het International Film Festival Rotterdam. In Following waren alle ingrediënten van een typische ‘Nolan’ aanwezig: een script van Nolans broer Jonathan; een ingenieuze non-lineaire vertelstructuur; gelaagde personages; een spannend plot met onduidelijke moraal en een prachtige visuele stijl.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.