Zo zou de werkelijkheid eruit kúnnen zien

Filmvenste

Abstract

Er zijn van die boeken, films en televisieseries die je niet mag missen, maar waar je toch niet aan begint vanuit een intuïtieve weerstand. De MGM/Hulu-serie The Handmaid’s Tale (in Nederland te zien op Videoland) is daar een voorbeeld van. De televisieserie, naar het gelijknamige boek van Margaret Atwood uit 1984, begon in 2017 en is ondertussen al in zijn derde seizoen. Vriend en vijand zijn het eens over de artistieke kwaliteit van de veelbekroonde serie. Toch is The Handmaid’s Tale door zijn religieuze en politieke premisse in de Verenigde Staten het onderwerp van stevige controverse, die recent opnieuw oplaaide toen comédienne Michelle Wolf tijdens het Correspondents' Dinner de persvoorlichtster van Donald Trump vergeleek met het personage Tante Lydia.

Eenmaal begonnen blijkt de serie zeer de moeite waard, niet alleen vanwege de prachtige cinematografie en esthetische kwaliteit, maar vooral omdat het belangrijke vragen oproept over de relatie tussen fictie en werkelijkheid (en de relatie tussen de Bijbel en de wereld van nu). Margaret Atwood omschreef het boek in de New York Times als volgt: ‘Als ik dan toch bezig was met het creëren van een fantasietuin, dan wilde ik wel dat er echte padden in te vinden waren.’ Goede fictie bevat brokjes waarheid, verpakt in verzonnen verhaallijnen.

Dat The Handmaid’s Tale een pittige serie is om naar te kijken, staat buiten kijf. Het is een dystopie van de meest zwarte soort. In een min of meer nabije toekomst is in Amerika een theocratische republiek ontstaan, genaamd Gilead. Het grootste deel van de mensheid is onvruchtbaar en de weinige vruchtbare vrouwen die er nog zijn worden als dienstmaagd ('handmaid') geplaatst bij gezinnen van hooggeplaatste machthebbers (commandanten). Analoog aan het verhaal van Rachel, Bilha en Jakob uit Genesis 30 worden zij gebruikt als draagmoeders (‘surrogate mothers’), die kinderen leveren aan de vrouw des huizes. Tijdens een maandelijkse ceremonie, een ritueel waarbij onder andere het verhaal van Rachel wordt gereciteerd, wordt de dienstmaagd door de man des huizes bevrucht terwijl zij in de schoot van zijn echtgenote ligt. Als het mag komen tot een voldragen zwangerschap, dan wordt het kind ook op haar schoot geboren.

Gezien het feit dat de gruwelijkheden in Gilead grotendeels gefundeerd zijn op bijbelse symboliek en verhalen, is het niet vreemd dat gelovigen in Amerika zich sterk tegen de serie verzetten. In een oppervlakkige analyse lijkt het duidelijk: de commandanten staan symbool voor de fundamentalistische christenen. Vandaar ook dat de serie zo populair is bij progressieve jongeren, want zij zien onmiddellijke parallellen met de staat van de Amerikaanse maatschappij en politiek onder president Trump. Dezelfde parallellen tussen Gilead en het Amerikaanse evangelicalisme worden door conservatieve christenen gezien. Atwoods roman was al erg, maar deze serie is helemaal over de top – alsof gelovige christenen ooit over zouden gaan tot een gewapende revolutie.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.