Een pleidooi voor primaire kleuren

In kerk en theologie zijn we toe aan helderheid

Abstract

‘Onze hoop, broeders en zusters, is niet gevestigd op deze tijd, niet op deze wereld, niet op het soort welvaart dat mensen verblindt die God vergeten. Wij christenen moeten voor eens en voor altijd beseffen dat we geen christen geworden zijn met het oog op tijdelijk geluk. Nee, met het oog op iets anders: iets wat God ons nu al belooft maar wat de mens nog niet kan bevatten.’

Zo begint Augustinus, op de voor hem kenmerkende wijze, een van zijn preken. Gelijk in de eerste zin van de preek weten we weer wat we komen doen in de kerk. Het hele verwarde leven met zijn handel en wandel, met zijn zijn grote en kleine kwesties wordt doorzichtig. Het is wit licht dat op het leven valt.

Bij de preken van Augustinus moet ik denken aan de schilderijen van Mondriaan. Na het pointillisme van het impressionisme en het subjectivisme van het expressionisme zijn er klaarheid en ordening die zich richten op een onveranderlijke werkelijkheid. Rood en geel, wit en blauw, primaire kleuren en strakke lijnen: zo licht de waarheid op. Chesterton spreekt ergens van het ‘final nihilism’ (The Man who was Thursday)  van het impressionisme. Met een variant daarop zou je van het ‘final subjectivism’ van het expressionisme kunnen spreken. En dan is daar het modernisme of primitivisme van Mondriaan, omdat impressionisme en expressionisme zijn uitgewerkt en de kunstenaar weer zoekt naar waarheid en helderheid.

Ik geloof dat we in kerk en theologie toe zijn aan deze helderheid. Het is de helderheid die de sfeer kenmerkte van de vroege kerk en die ons in de geschriften van de patres tegemoet komt. Er zit een zekere strengheid in, maar nergens onbarmhartig want het rood van de liefde zit zelfs in het blauw van de deugd en het geel van inkeer. Ga maar eens tussen de catechumenen van kerkvader Cyrillus van Jeruzalem staan, terwijl ze worden toegesproken. Zij bereiden zich voor op hun doop. In het klare morgenlicht klinken de transparante woorden van Cyrillus.


Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.