Liturgie als levenshouding

Alledaagse oefeningen in heiligheid en dankbaarheid

Abstract

‘Liturgie en ritueel zijn terug van weggeweest’ was te lezen in het Nederlands Dagblad van 17 januari 2019. Deze uitspraak werd gedaan op de conferentie van de Vereniging voor Theologie, waar nagedacht werd over de hernieuwde aandacht voor ritueel, liturgie en zintuiglijkheid. Illustrerend voor deze terugkeer is dat een dag later in dezelfde krant een interview stond met de anglicaanse priester Tish Warren. Daarin werd ingegaan op de betekenis van ritueel en liturgie naar aanleiding van haar boek Liturgie van het alledaagse, heilige gebruiken in het gewone leven. De kern van haar verhaal: ‘Liturgie is niet enkel de manier waarop we een kerkdienst vormgeven, het zijn de gewoonten en gebruiken die je vormen tot wie je bent’.

Aandacht voor het belang van liturgie en rituelen in relatie tot de kerk is er al langere tijd. Zo stelde hoogleraar praktische liturgie Hans Schaeffer recent dat liturgie meer is dan uitleg en informatie. ‘Het gevaar is namelijk dat de liturgie een nadenken over de Schrift en het leven wordt, waar we antwoorden op zingen. Terwijl in de oude kerk liturgie niet draait om denken, maar om doen: we aanbidden, we zingen, we horen. De eredienst is een ontmoeting met God, geen praten over God.’ Het is positief dat Tish Warren met haar boek de focus nu ook richt op de alledaagsheid, het gewone leven van alledag.

Aan de hand van een reeks dagelijkse bezigheden zoals wakker worden, tandenpoetsen, e-mail checken, en terugkerende frustraties zoals sleutels kwijtraken, ruzie maken met je man en in de file staan laat Tish Warren zien dat hele gewone handelingen en gebeurtenissen kleine heilige momenten kunnen zijn. Maar ook dat onze voorkeuren en gewoonten ons hart en ons verlangen naar God vormen. Door haar persoonlijke en luchtige manier van schrijven verbindt Warren schijnbaar eenvoudige dagelijkse activiteiten met stevige theologische waarheden. Het eten van restjes als ervaring voor het dankbaar ontvangen van overvloed. In de file staan als bewustwording van het geduld van God. Slapen als heilig gebruik en daarmee tegenhanger van onze oververmoeide en op prestatie gerichte cultuur.

Voor Warren is een liturgie iets wat zowel openbaart wat onze verlangens zijn als wat onze verlangens vormgeeft. Onze dagelijkse gewoonten maken zichtbaar en voelbaar wat we belangrijk vinden en waar we op gericht zijn. Tegelijkertijd leren we dingen door oefening, worden ze na verloop van tijd een kwestie van routine. Bewustwording en oefening van onze verlangens zijn middelen om dagelijkse zaken te ervaren als heilige momenten. ‘Als drukke, praktische, gehaaste en afgeleide mensen ontwikkelen we de gewoonte van onoplettendheid en missen we deze kleine, dagelijkse godsopenbaringen. Maar als we ten volle en bewuster zouden leven, zou geen genot te gewoon of alledaags zijn om onze aanbidding op te wekken.’

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.