Geloof en kerk in tijden van tatoeages en cyberpesten

Veranderingen in het derde millennium

Abstract

Wat hebben tatoeages, cyberpesten en romantische e-commerce met elkaar te maken? Deze bijzondere combinatie van thema's komt aan de orde in het boekje De vloeibare generatie dat eerder dit jaar verscheen in het Nederlands. Het is een dun (95 pagina's) en in meerdere opzichten bijzonder boekje. In de eerste plaats omdat het de laatste pennenvruchten bevat van de vorig jaar overleden socioloog Zygmunt Bauman. Maar het is ook bijzonder omdat het een dialoog is tussen de oude wijze Bauman en een jonge associatieve dertiger, Thomas Leoncini. Deze Italiaanse journalist en schrijver voerde met Bauman in de laatste maanden van diens leven een correspondentie over veranderingen in het derde millennium. En via de genoemde – ogenschijnlijk opmerkelijke – thema’s proberen ze de patronen in onze veranderende samenleving te duiden.

Het lezen van deze dialoog bracht mij ertoe om de patronen die Bauman en Leoncini beschrijven eens te leggen naast mijn eigen onderzoek van de vloeibare samenleving in relatie tot jongeren, geloof en kerk. Mogelijk kan het nieuwe inzichten geven bij de vraag in hoeverre de kerk zich iets moet aantrekken van het tijdperk van verandering waar we ons momenteel in bevinden. En dan met name de vraag gericht op de generatie jongeren en de wijze waarop geloof en kerk (al dan niet) een plek hebben in hun levens. De vraag die ik mezelf stelde was: Hoe vloeibaar moeten/kunnen geloof en kerk zijn in het vormingsproces van jongeren in een vloeibare samenleving? Waar natuurlijk de vraag aan voorafgaat of kerk en geloof sowieso wel vloeibaar moeten en kunnen zijn. Of moet de kerk per definitie níet vloeibaar zijn als tegenbeweging van de vluchtigheid van onze tijd, juist voor jongeren? In dit artikel laat ik zien op welke wijze de inzichten van Bauman en Leoncini in jongeren, hun vormingsproces, in de samenleving van nu en wat we nu precies onder vloeibaar verstaan, toegepast zouden kunnen worden op de uitkomsten van mijn onderzoek naar jongeren in relatie tot geloof en kerk.

De dialoog tussen Bauman en Leoncini is ook een dialoog tussen vertegenwoordigers van nogal verschillende generaties. Er zit zestig jaar leeftijdsverschil tussen hen! Verschillen tussen generaties kunnen nogal tot polarisatie leiden. Men begrijpt elkaar soms gewoon echt niet, het zijn letterlijk twee tijdperken die met elkaar botsen. Het bijzondere van de generatie jongeren is dat daarin de veranderende tijden het best weerspiegeld worden. Juist de generatie van veertigers, vijftigers en zestigers (ik praat dus ook tegen mezelf) die op verantwoordelijke posities staan en belangrijke besluiten nemen, zouden zich dat moeten realiseren. Daarom is de dialoog tussen de jonge en de oudere generatie ook zo boeiend, een perfecte match tussen jonge vloeibare intelligentie en het denken in hyperlinks en de wijze inzichten van een generatie die zich niet meer hoeft te bewijzen en alles al een keer gezien heeft. Een belangrijk inzicht voor die generatie leiders in de kerk en de samenleving die aan de knoppen zit en denkt het allemaal goed te weten en zich soms mateloos kan ergeren aan ‘de jeugd van tegenwoordig’ die alleen maar gemakzuchtig zou zijn. Wanneer je de jongere generatie slecht kunt verdragen heb je waarschijnlijk zelf niet genoten van je jeugd, begrijp je het niet of heb je gewoonweg niet diepgaand beschouwd wat er gaande is in die generatie.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.