Vijandschap als noodzaak

Politiek en gemeenschap in het denken van Schmitt

Abstract

Kan een politieke gemeenschap zonder het onderscheid tussen wij en zij bestaan? Is internationale politiek een zero-sum game waarbij conflict onvermijdelijk iszoals Trump en andere nieuwe wereldleiders aannemen – of bestaat voor ons mensen de mogelijkheid van internationale samenwerking, wereldvrede en de vorming van een universele menselijke gemeenschap? Wat kunnen wij vanuit christelijk oogpunt zeggen over de relatie tussen politiek, gemeenschap en conflict?

In het kader van het jaarthema over een christelijke visie op gemeenschappelijkheid laten we in deze serie een aantal moderne denkers langskomen, die zich hebben laten inspireren door de christelijke traditie. Elk op een verschillende manier verbinden zij theologische ideeën aan urgente sociaal-politieke kwesties. Het laat de noodzaak zien van een fundamenteel debat binnen de christelijke wereld over thema’s als identiteit, politiek en gemeenschap. In dit nummer van Wapenveld buigen wij ons over de controversiële rechtsfilosoof Carl Schmitt.

In het hedendaagse intellectuele debat wordt de naam ‘Schmitt’ steeds vaker genoemd en ook in de politieke werkelijkheid van vandaag kunnen  ‘schmittiaanse’ ideeën op hernieuwde belangstelling rekenen. Dit feit alleen biedt al stof tot nadenken. Immers, de rechtsgeleerde Carl Schmitt (1888 -1985) wordt toch in eerste instantie gezien als de ‘huisjurist’ van het Duitse nationaal-socialisme. Hij steunde de machtsovername van Hitler in 1933, werd lid van de NSDAP en schreef in de eerste jaren van het naziregime artikelen waarin hij dit bewind een juridische basis trachtte te verschaffen. In intellectuele kringen wordt Schmitts gedachtegoed in het geheel daarom al snel in het verdomhoekje geplaatst. En politieke flirts met schmittiaanse ideeën worden haastig weggezet als vormen van fascisme en antisemitisme.

Toch zijn Schmitts geschriften de moeite van het bestuderen waard. Ze geven namelijk een heldere en gewaagde diagnose van de problemen die inherent zijn aan de laatmoderne, democratische samenleving.[1] Wie zich in onze tijd wil bezighouden met de vraag naar gemeenschap en identiteit kan nog altijd niet om Schmitt heen. 

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.