Documentaires als confronterende spiegels

Abstract

Er zijn van die hoofdpersonen die zich in je hoofd nestelen. Unieke karakters, die je raken en van wie je je zo nu en dan afvraagt: ‘Hoe zou het met ze zijn?’ Dat hoeven niet per se fictionele personages te zijn. In documentaires leef je mee met échte mensen, die weliswaar ook op een bewuste manier in beeld gebracht worden zodat je nooit helemaal weet of dit nu het 'ware' verhaal is. Een van die mensen die me zijn bijgebleven is Jane, een arbeidster op een bloemenbedrijf in Kenia. Ze was een van de personages die centraal stonden in de schrijnende documentaire A blooming business, van Ton van Zantvoort uit 2009.

Het was de eerste keer dat ik me realiseerde dat chocola en koffie niet de enige producten zijn waar slechte werkomstandigheden de boventoon voeren. Ook de bloemensector is niet vrij van misstanden. Achter mijn wekelijkse bos rozen zit blijkbaar een wereld van gif, aanranding en slechte woonomstandigheden.

A blooming business volgt drie mensen die werken in Kenia's rozenindustrie. Naast Jane waren dat Kennedy, een visser die zijn gebied steeds verder ziet krimpen en Oscar, die geen andere keuze heeft dan zwaar vervuild water uit het meer verkopen als drinkwater nadat hij is ontslagen bij een rozenboerderij. Door de vele chemicaliën die gebruikt worden, raakt het water in Kenia steeds verder vervuild.

Daarnaast is het vele gif funest voor de werkers zelf, die in de loop der tijd bijna allemaal verminkt raken. Dat is al erg genoeg, maar voor de vrouwelijke werknemers zit er nog een ander aspect aan: alleen mooie, jonge vrouwen krijgen werk. Als de sporen van het gif op hun lijf zichtbaar zijn, worden ze meestal terzijde geschoven door de voormannen. Veel vrouwen worden aangerand of moeten andere ongewenste intimiteiten accepteren. Doen ze dat niet, dan krijgen ze minder werk of worden ze zelfs ontslagen.

Jane bleef me bij omdat ze een jonge moeder was die je niet stuk kon krijgen. Haar geloof in God hield haar op de been – tijdens het kijken realiseerde ik mij dat ik op een bepaalde manier met haar verbonden was. Ze was immers christen en dus een zuster van mijzelf, al zou ik haar nooit ontmoeten en heeft zij geen weet van mijn bestaan. Sinds ik A blooming business zag, probeer ik op te letten welke bloemen ik koop, maar dat is ingewikkeld. Uit de documentaire bleek namelijk dat een Max Havelaar- of ander keurmerk geen garantie is voor betere omstandigheden. Boerderijen met keurmerk blijken vaak rozen van andere bedrijven door te verkopen, zodat het keurmerk feitelijk een wassen neus is. Wat er klopte van het verhaal dat Jane ontslagen was, werd ook niet duidelijk.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.