Blijven zitten als iedereen gaat staan?

Over leven in de onderwijscompetitie

Abstract

Op een morgen sta ik te wachten bij een rood verkeerslicht op het Amsterdamse Olympiaplein, als mijn blik wordt getrokken door een sticker (op datzelfde verkeerslicht) die reclame maakt voor bijles aan kinderen in de basisschoolleeftijd. De korte vraag is of je je kind ‘een goede basis’ wil geven, naar het gelijknamige bijlesinstituut. Ik fiets verder. Wie wil zijn kind nu níet een goede basis geven? En krijgt een kind die niet zonder bijles? Wat is een goede basis eigenlijk? Fatsoenlijk kunnen spellen en rekenen, wat zo achteruit lijkt te zijn gegaan? 

De reclame appelleert in ieder geval aan een angst, want ik hoop ook dat mijn kinderen fatsoenlijk zullen kunnen spellen en goed leren rekenen. Tevreden constateer ik dat de kinderen wat dat betreft op een goede school zitten. Of is een goede basis veel meer dan dat? En die goede basis, wat moet daar vervolgens op gebouwd worden?

De wereld van de onderwijscompetitie en bijles is een werkelijkheid waarin een nieuwe generatie kinderen en jongeren opgroeit. Psychiater Paul Verhaeghe bekritiseerde in NRC de meetcultuur in het onderwijs, omdat deze volgens hem tot prestatiedruk, stress en doorgeschoten perfectionisme leidt. Martijntje Smits schreef in een eerdere Wapenveld over het ‘werken als wedstrijd’ als vervolg op de onderwijscompetitie. Hoe kunnen ouders omgaan met die onderwijscompetitie? Een wat snel advies is dat mensen wat sneller tevreden moeten zijn. Dan zie je de verliezers van de onderwijscompetitie over het hoofd. Daarna blijft echter de vraag wat opvoeders wel kunnen doen.

Laten we eerst eens preciezer naar die wedstrijd kijken. In 2018 verscheen van de hand van Louise Elffers een inzichtgevend boek over de opkomst van de onderwijscompetitie, De Bijlesgeneratie. Elffers, universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam en lector aan de Hogeschool van Amsterdam, constateert dat de ‘zesjescultuur’ in Nederland plaats aan het maken is voor een massasprint van de onderwijscompetitie, het ‘excellentiedenken’. Het boek kreeg lovende recensies en Elffers werd prompt door Science Guide uitgeroepen tot een van de belangrijkste denkers over onderwijs.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.