Iets meer gevoel van betrekkelijkheid graag

Hoe het coronavirus een wereldorde schokte

Abstract

In een boosaardige bui zou je de mensheid soms verwend willen noemen. Een virusepidemie slaat toe en de wereld raakt zozeer in paniek dat de economie grotendeels wordt stilgezet. Wat de gevolgen daarvan zijn, is nog lang niet te overzien.

Toch is deze epidemie niet heel bijzonder. De Hongkonggriep van ’69-’70 eiste wereldwijd misschien wel een miljoen doden en sindsdien zijn er talrijke pandemieën gevolgd: de vogelgriep, SARS, de Mexicaanse griep. Over eerdere massale ziektegolven in de twintigste eeuw zwijgen we dan nog. De Spaanse Griep van 1918-1920 is er de bekendste van, maar hij was bij lange na niet de enige. Ook in 1957 eiste de Aziatische griep een miljoen slachtoffers, maar niemand die hem zich nog herinnert. Laat staan de pestepidemie die tussen 1896 en het einde van de Tweede Wereldoorlog wereldwijd zo’n 12 miljoen mensen fataal werd. Ik vernam er pas van toen ik ter wille van deze column het Wikipedia-lemma ‘pandemie’ opsloeg.

De Hongkonggriep daarentegen staat me nog duidelijk voor de geest. Ik moet vijftien jaar geweest zijn en maandenlang was deze ziekte het gesprek van de dag. Maar daar bleef het bij. Dat gesprek kenmerkte zich door een grote mate van gelatenheid. Griep, hoe ernstig ook, was een beetje zoals het weer. Je kunt er last van krijgen maar er viel nu eenmaal weinig aan te doen en in mildere vormen kwam hij sowieso bijna jaarlijks terug. Dood gaat uiteindelijk iedereen.

Die laconieke houding is niet meer de onze. Misschien, zoals Caroline de Gruyter in haar NRC-column van 16 mei opmerkte, omdat we niet langer bereid zijn onheil zomaar te accepteren. Misschien ook omdat ouderen, de voornaamste slachtoffers van de huidige pandemie, inmiddels een veel groter deel van de bevolking uitmaken dan toen, en tegelijk ook mondiger geworden zijn. Naar hen moet geluisterd worden. En omdat die ouderen goed vertegenwoordigd zijn in de westerse wereld, wórdt er ook naar hen geluisterd.

Zo werd er ook bij de aidsepidemie vanaf de vroege jaren ’80 goed naar de slachtoffers en hun mediagenieke woordvoerders geluisterd. Onderzoeksgelden kwamen in ongekende mate ter beschikking of kregen een nieuwe bestemming ter wille van een verhoopt geneesmiddel of vaccin.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.