Omgaan met verlies aan betekenis

Abstract

De coronacrisis brengt verlies teweeg, zonder dat er een verhaal voorhanden is om dit te duiden. Op zoek naar aanknopingspunten, kwam ik uit bij twee films.  De postmoderne film A Serious man laat zien hoe interpretatie stuk loopt, terwijl Still the Water, een Japanse film, toont hoe je kunt handelen bij onbegrijpelijk lijden.

Het gewone leven werd de afgelopen maanden opgeschort: de gang naar werk, de balans tussen werk en vrije tijd, vrienden en familie, het ritme van de weekenden. De coronacrisis is daarmee een verlieservaring. Allereerst voor degenen die geliefden hebben verloren aan het virus, maar ook voor degenen die zelf gezond bleven. Dit verlies doet een beroep op je innerlijke bronnen; je drijfveren en overtuigingen komen aan het licht, maar ook frustratie, boosheid en verdriet. Dat is een dankbaar onderwerp in de deugdethiek. Je overtuigingen moet je toepassen in het leven; juist daar worden deze gevormd. Niet in de laatste plaats door tegenslag.

Dit blijkt nu complex door gebrek aan perspectief. Het virus verzet zich tegen duidingEen virus heeft geen wil en moraal, zoals de frase corona waart rond al suggereert. Ook de gevolgen blijken moeilijk te duiden; we kennen de gevolgen van dit virus voor onze manier van leven niet. Dat geldt ook voor de vraag of er een einde van het verhaal komt: terug naar normaal.

Om weerklank te vinden, moet kunst ergens aan deze geleefde ervaring raken. Dat betekent nu: om geloofwaardig te zijn in tijden van corona, dient kunst deze onzekerheid in zich op te nemen. Anders verzandt deze in clichés. Terwijl goede kunst bevraagt, verplichten clichés tot niets. Daarom zijn mainstream christelijke films nu zo onbevredigend. Er komen grote tegenslagen op het pad van de protagonisten, maar er is sprake van closure; het geloof leidt tot een goed einde. Ik heb juist een zwak voor de films van Joel en Ethan Coen, twee Joods-Amerikaanse filmmakers. Zij zijn vooral bekend van de cultfilms Fargo (1996) en The Big Lebowski uit 1998. Rinke van Hell schreef in Wapenveld (jaargang 66/3) over hun film Hail Caesar.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.