De hoogmoed van de maakbare samenleving

Robert van Putten als de ‘De Wachter’ van de bestuurskunde

Abstract

Het onderwerp dat Robert van Putten heeft gekozen voor zijn onderzoek waarop hij afgelopen juni promoveerde is niet makkelijk. De ban van beheersing, uitgegeven bij Boombestuurskunde, gaat over het maakbaarheidsdenken bij de overheid. Dit denken is behoorlijk verborgen en het is de verdienste van Van Putten dat hij het aan de oppervlakte heeft gebracht en zichtbaar heeft gemaakt.

Het idee van maakbaarheid  is zeer herkenbaar. Als algemeen directeur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en als oud-wethouder van Rotterdam kijk ik dankzij dit proefschrift met een andere bril naar het optreden van de overheid. De VNG is bijvoorbeeld betrokken bij de aanpak van minister De Jonge van VWS om eenzaamheid tegen te gaan. Het is de diepste ambitie van het programma om eenzaamheid onder ouderen te doen verdwijnen. Hetzelfde geldt voor verwarde personen op straat. Die moeten daar weg. Idem voor daklozen. En voor kinderen met overgewicht kennen we ook de nodige programma’s. En voor rokers.

Natuurlijk is het wenselijk dat dakloosheid, eenzaamheid, verwarring en slechte leefgewoontes verdwijnen. Goed om ons daar als samenleving voor in te zetten. Ik doe daar iedere dag aan mee. Maar het is ook goed om de vinger te leggen op de onderliggende drijfveren van het overheidshandelen: het gaat om maakbaarheid. Het gaat om het idee dat door overheidsinterventie de ideale samenleving zonder leed kan worden gerealiseerd. Dit streven is pure hoogmoed.

Het denken over ‘maakbaarheid’ is uit het zicht geraakt. De politiek denkt dat na het kabinet van Joop den Uyl, meer dan veertig jaar geleden, afscheid is genomen van het maakbaarheidsideaal. In het openbaar bestuur gaat het tegenwoordig over andere begrippen: complexiteit, meervoudigheid, veerkracht en co-creatie. Slechts een enkele denker, zoals professor Willem Trommel in zijn oratie ‘Gulzig Bestuur’ (2009), gaat in op de maakbaarheid in onze moderne samenleving. Ook Paul Frissen laat een ander geluid horen.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.