Over ‘de ander’ als vanzelfsprekendheid

Filmvenster

Abstract

De Zuid-Koreaanse film Parasite, die in februari dit jaar maar liefst vier Oscars won, toont de pijnlijke afstand tussen arm en rijk. Er is geen echte betrokkenheid tussen beide groepen, waardoor men elkaars geluk en ongeluk niet hoeft te zien. Naast Parasite laten de recente film Roma en ook de oudere film Barry Lyndon zien dat ongelijkheid pijnlijker is naar de mate waarin deze als vanzelfsprekendheid geldt, wachtend tot deze wordt ingehaald door de geschiedenis.

Sociale ongelijkheid lijkt een onderdeel van de ‘gegevenheid der dingen’. Gelijkheid werd daarmee logischerwijs de droom van filosofen en schrijvers, zoals Thomas More. Andere vormen van kunst maakten de ‘wetten’ en ‘praktische bezwaren’ die tussen mensen in staan tot studieobject. Een van de fraaiste voorbeelden is de filmklassieker Barry Lyndon uit 1975. Deze film werd gemaakt door de Amerikaan Stanley Kubrick (1928-1999), een van de grootste filmmakers van de vorige eeuw. Hij was de regisseur van onder andere Spartacus (1960) en 2001: A Space Odyssey (1968). Barry Lyndon verwijst naar het titelpersonage, een ambitieuze Ierse jongeman die wordt geboren aan de armoedige kant van de achttiende-eeuwse samenleving. Als soldaat dient hij tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) en baant hij zich opportunistisch bedriegend een weg naar de rijke bovenlaag van de samenleving. Hij meet zich het leven van een aristocraat aan en weet te trouwen met een rijke weduwe.

Barry Lyndon is niet alleen de beste cinematografische weergave van de achttiende eeuw, maar biedt ook een reflectie op thema’s als ongelijkheid en de fragiliteit van het leven. De nieuwverworven sociale status en rijkdom van Barry blijken uiterst kwetsbaar. Lyndon valt uiteindelijk door de mand door zijn gebrek aan manieren. Als hij publiekelijk beledigd wordt door zijn stiefzoon, gaat hij met hem op de vuist. Het was ondenkbaar dat een ware aristocraat zó zou reageren, waardoor zijn peers hem niet langer respecteren. Barry wordt een sociale paria. Barry Lyndon thematiseert echter ook treffend de onverschilligheid die heerst bij het rijke deel van de samenleving. Rijke aristocraten leven een geïsoleerd leven, afgeschermd van dat van de sloebers. Het pijnpunt is niet het verschil tussen arm en rijk, maar de houding die dit tot een vanzelfsprekendheid verheft. 

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.