Bidden met Brueggemann

Spreken over God wordt spreken tot God

Abstract

De laatste twee jaar hebben we in Wapenveld nagedacht over liturgische bewustwording. Het ging daarbij niet primair om de zondagse eredienst maar juist ook om sporen van liturgisch bewustzijn buiten de kerkelijke context en om de relatie tussen die twee. In de komende jaargang nemen we in iedere aflevering een vertaald gebed op van Walter Brueggemann, waarin het ene wordt verbonden aan het andere. De maatschappelijke context krijgt nadrukkelijk stem in het gebed als een expliciet liturgische daad.

We introduceren in Wapenveld daarmee een nieuw genre, dat voortbouwt op de rubriek Miniatuur die nu al een paar jaar in elk nummer te vinden is. Door het lezen van de gedichten van Menno van der Beek en het zien van de foto’s van Niek Stam oefenen we ons in verwondering. We ondergaan daarmee taal en werkelijkheid meer dan dat we die beschouwen en analyseren. Het eigene van bidden is dat het geloof niet wordt beschouwd maar wordt beoefend. Het spreken over God wordt spreken tot God.

Dat betekent overigens niet dat het denken bij het bidden is uitgeschakeld. In de gebeden van Brueggemann klinken theologische overtuigingen en visies op de maatschappij door. De taal is niet willekeurig maar zorgvuldig gekozen. Aan het gebed gaat dus denken vooraf en als gebeden gepubliceerd zijn, geven ze aanleiding tot nieuwe beschouwingen over de relatie van God tot onze wereld en de wereld tot God.

Walter Brueggemann (geboren in 1933) heeft zich zijn leven lang beziggehouden met het lezen van dit soort geloofsteksten. Hij is een van de meest invloedrijke oudtestamentici van de laatste decennia. Bekende werken van zijn hand zijn Theology of the Old Testament en Sabbath as Resistance. Ook over gebed heeft hij een kleine studie geschreven onder de titel Great Prayers of the Old Testament. Aan deze en andere publicaties van zijn hand ontleen ik een paar gedachten over gebed die wellicht wat achtergrond geven bij de vertaling van zijn gebeden.

Ten eerste: In het gebed wordt God als handelend subject verondersteld. Bidden is geen psychologische zelfoefening maar een dialoog tussen op elkaar betrokken personen. Gebed heeft niet alleen een impact op de biddende mens maar ook op God. Brueggemann citeert met instemming Barth: God is not deaf, but listens; more than that, he acts. God does not act in the same way whether we pray or not. Prayer exerts an influence upon God’s action, even upon his existence. Brueggemann keert zich hiermee enerzijds tegen de klassiek theologische opvatting van de alwetendheid en alomtegenwoordigheid van God, die volgens hem aan het bidden haar urgentie ontneemt. Anderzijds zet hij zich hiermee af tegen het gesloten wereldbeeld van de moderniteit dat ook invloed heeft in de kerk en leidt tot bloedarmoede in de gebeden.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.