Een overschot aan gewichtigheid

Filmvenster

Abstract

Zowel de film Dune als de laatste James Bond brengen een grimmige wereld in beeld. Deze films, beide gebaseerd op romans geschreven in de jaren ’50 en ’60, weerspiegelen daarmee hedendaagse onzekerheden. Een vergelijking toont dat niet elke film deze thema’s overtuigend kan verbeelden.

Willem-Jan Otten introduceerde in een van zijn essays eens een typologie van verschillende films; naast cinema die draait om bange verwachting zijn er films waarbij de kijker vooral verwacht vermaakt te worden. Daarnaast zijn er kwaliteitsfilms, zeg maar cinema die gewichtig genoeg is voor deze rubriek. Mijn indruk is dat de scheidslijnen tussen deze categorieën steeds diffuser wordt, een gevoel dat versterkt werd bij het kijken naar Dune en No Time to Die, de laatste James Bond.

Tussen de val van het IJzeren Gordijn en 2021 is Europa sterk veranderd, de End of History- these van Fukuyama heeft nu wel afgedaan. De liberale democratie was volgens hem het eindpunt van de ontwikkeling van politieke ideeën; inmiddels zijn er vele landen binnen en buiten Europa waarbij de politiek feitelijk door één partij wordt gedomineerd, zonder lippendienst aan de democratie. De Russische inval in de Oekraïne (2014), vluchtelingen, klimaatverandering, de Brexit en Trump hebben het speelveld sterk veranderd. De stabiliteit van de samenleving kunnen we niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. Daaraan verbonden lijkt de samenleving vanaf ongeveer het jaar 2000 een stuk moralistischer geworden, ondanks de ontkerkelijking zou je bijna zeggen. Dit uit zich in aandacht voor de positie van minderheden, vrouwen en ook in een fenomeen als vliegschaamte.

Dat is ook de sfeer die in de cinema overheerst; onzekerheid over de toekomst wordt in beeld gebracht en ook moralisme speelt een toenemende rol. Dat geldt ook voor Dune, gemaakt door de regisseur Denis Villeneuve, wiens oeuvre ik al eens besprak (jaargang 71/2). Deze film is gebaseerd op de gelijknamige roman uit 1965 van de Amerikaanse sciencefiction schrijver Frank Herbert (1920-1986). In de film staat de strijd om de planeet Arrakis centraal, zo rond het jaar 10191. Dit is een planeet waar een kostbare grondstof (‘dune’) te vinden is, maar ook inheemse volken wonen. Arrakis wordt de speelbal in een gevecht tussen verschillende imperiale grootmachten, allen uit op het verzamelen van deze grondstof. Dune volgt Paul, de jonge zoon van hertog Leto, die opdracht krijgt Arrakis te gaan besturen. Dit blijkt een valstrik te zijn, waardoor Leto’s rijk onder de voet wordt gelopen. Paul en zijn moeder Jessica overleven deze aanval, waarna een lange tocht door de woestijn volgt. Deze verwijzing naar Hagar en Ismaël is slechts een enkel voorbeeld van Bijbelse thematiek in Dune.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.