"De toekomst is al begonnen"

Een Nederlandse lezing van Tom Wright

Abstract

Als bisschop gaf Wright pastoraal leiding door te preken en te schrijven. Een prachtige illustratie daarvan is zijn verblijf in de mijnstreek rond Durham gedurende de Stille Week in 2007. Bisschop Wright deelde het leven van de gemeenschap, verdiepte zich in de geschiedenis van het mijndorp en de sociale en economische problematiek en bemoedigde de gemeente in dagelijkse preken in de Church of Ascension in Easington Colliery. Wright heeft een opgewekte, positieve stijl van schrijven. En in de preken spreekt hij de gemeente op haar kracht aan. In het voorwoord doet hij zijn best om stereotyperingen van de mijnstreek om te keren door te verwijzen naar het rijke verleden, de ‘unique cross made out of miners’ pickaxes’ op de toren van de kerk, en de gastvrijheid van de streek te roemen. Publiek pastoraat, in boekvorm. In 2011 keerde Wright terug naar de academie. Nu als onderzoekshoogleraar Nieuwe Testament en vroeg christendom, verbonden aan St. Mary’s College, University of St. Andrews (Schotland). Veelschrijver, met een groot vermogen om zijn inzichten te vertalen voor het grote publiek, zoals de immens populaire – ook in Nederland vertaalde – serie Het Nieuwe Testament voor iedereen bewijst, maar als theoloog niet onbetwist, zo blijkt wel uit de kritiek die zijn werk oproept. Waarin ligt de aantrekkingskracht van Wright? En hoe ziet die eruit voor Nederland, met vanouds een robuuste gereformeerde vorm van theologiebeoefening?
(...)
Vervolgens gaat dat bij Wright gepaard met een vorm van retorica die sommigen aantrekt, maar om dezelfde redenen bij anderen weerstand oproept: nu weten we eindelijk echt wat Paulus bedoelde en nu is het vergeten verhaal van Jezus weer ontdekt. Titels als What St. Paul Really Said en The Forgotten Story of the Gospels doen ook de vraag rijzen wat er nu precies zo nieuw is aan de ontdekkingen van Wright. In de sub-tekst van zijn werk presenteert hij zich als Reformator: door de centrale concepten van het christelijk geloof te ontdoen van allerlei stof en ze op een frisse manier te presenteren – zelfs als ‘nieuw’ of ‘vergeten’ – kunnen we terugkeren tot de werkelijke kern van het christelijk geloof. Het aantrekkelijke van deze benadering is dat hij zich niet wil vastleggen op een gecanoniseerde lezing van de bijbel. Het kan echter ook onkritisch maken en leiden tot bewieroking: hier is iemand die ‘eindelijk’ weer zegt hoe het echt zit. Alsof met Wright het licht pas echt aan gaat.
(...)
Liever dan zichzelf een vertegenwoordiger te noemen van de heilshistorische theologie, spreekt Wright over het narratief van het Koninkrijk. Het leverde de typering op van ‘koninkrijkstheologie’. Voor sommigen heeft dat de bijsmaak van de theologie van de glorie, voorbij aan de theologie van het kruis. Volgens anderen heeft Wright dankzij zijn koninkrijkstheologie gezorgd voor een belangrijke en nodige vernieuwing van de theologie. Beide beoordelingen zijn minder spectaculair dan ze lijken. Allereerst valt bij Wright de inhoudelijke aansluiting bij Oscar Cullmann en in Nederland bij Herman Ridderbos en Hendrikus Berkhof op. Hoewel Wright liever van narratief dan historie spreekt, wordt de structuur uiteindelijk bepaald door het handelen van God in onze mensengeschiedenis. Dat handelen wordt door de bijbelschrijvers verschillend belicht. Toch is er in de teksten een opmerkelijke consistentie waar te nemen: het gaat in alles om de vestiging van Gods regering. ‘Koninkrijk’ is bij Wright niet zomaar een op aarde gerealiseerde of te realiseren werkelijkheid, maar het blijft een kritisch en eschatologisch begrip.
(...)
Het spreken over de kerk als ‘volk van God’ roept twee andere thema’s op waarbij het werk van Wright stof heeft doen opwaaien: de plaats van Israël in de christelijke theologie en het denken over de rechtvaardiging. De plaats van Israël heeft de afgelopen eeuw de theologie beroerd. Het grootste verwijt dat een theoloog kan treffen is dat van vervangingstheologie. Ook het werk van Wright heeft die test moeten ondergaan, met wisselend succes. In zijn aansluiting bij de heilshistorische theologie werkt Wright vanuit het model dat God zijn schepping redt via Israël en binnen Israël via Jezus. In Jezus waaiert het dan weer uit: eerst Israël en dan de volken. Hij grenst zijn positie vooral af tegen vormen van dispensationalisme waarin voor Israël ten opzichte van de volken een afzonderlijke rol blijft voorbehouden in de afwikkeling van de geschiedenis. Fundamenteel is het éne volk van God. Wright denkt hier radicaal theocentrisch: er is één God en deze God heeft één schepping die Hij door Christus naar de ene toekomst van zijn Rijk brengt.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.