Zoeken naar de barsten

Twee jaar lang ‘liturgische bewustwording’

Abstract

Bij het intypen van de woorden ‘There’s a …’ vult Google vanzelf al aan: ‘…crack in everything’. De bekende regel uit Anthem van Leonard Cohen is inmiddels bijna een cliché geworden. ‘There’s a crack in everything / That’s how the light gets in.’ Door de barsten in een kruik kan het licht naar binnen komen. Gebrokenheid breekt het bestaan open. Woorden die een dooddoener zijn als ze te snel worden uitgesproken, maar die ook kunnen ontroeren als het licht weer naar binnen begint te vallen. Maar welke barsten laten het licht zoal binnenkomen?

Met gebrokenheid zijn we sinds het begin van 2020, toen we met onze themareeks over ‘liturgische bewustwording’ begonnen, ruim geconfronteerd. Het woord ‘liturgie’ kan vele associaties oproepen, maar we hadden niet verwacht dat we er zo snel bij zouden denken aan bijna stagnerende liturgische ritmes: zondagse erediensten gingen grotendeels digitaal, en in het begin van de coronaperiode zelfs dat niet, zingen raakte uit de gratie en samen zingen al helemaal, en voor velen voelde het alsof de lofzang stilviel: de persoonlijke lofzang, de gezamenlijke lofzang.

Misschien viel er voor deze en gene juist door deze ‘crack’ ook nog goddelijk licht naar binnen: bijvoorbeeld in de vorm van extra waardering voor momenten dat er wél gezamenlijk gezongen en gevierd kan worden; of in de vorm van extra bewustwording van het persoonlijke verlangen gestalte te geven aan vormen van liturgie; of in de dankbaarheid voor wat er nog wel aan digitale vormen van liturgie werd beleefd. Anderen zullen vooral het haperen van het eigen liturgisch bewustzijn hebben beleefd. We hebben er in Wapenveld (70/5) uitgebreid bij stilgestaan.

Toch hadden we als redactie bij het opstarten van deze reeks niet eens zo primair aan de zondagse liturgie gedacht. Of in ieder geval niet aan de zondagse liturgie als afgebakend deel van de tijd. Als het al over de zondag ging, was onze vraag vooral: hoe vormt de zondagse liturgie een impuls voor een voortdurende liturgische bewustwording, en hoe kan een meer continu beleefde liturgische gerichtheid het meedoen in de kerkelijke liturgie verdiepen?

In de lockdown van maart 2021 bezocht ik met een groepje Leuvense ETF-studenten ‘virtueel’ een aantal kerkdiensten op één zondag. Het gemak waarmee dat kon, was vermoedelijk één van de zegeningen van deze corona-lockdowns. We ontmoetten elkaar als groep voorafgaand aan de dienst eventjes in één digitale ruimte, gingen vervolgens allen op internet naar dezelfde kerkdienst, en we praatten na de dienst heel kort na in onze digitale ruimte. Om daarna naar de volgende dienst te gaan – enzovoorts. De ontmoetingsmomentjes tussendoor maakten het tot een echt gezamenlijke beleving; het was één van de betere zondagen die ik in de lockdowns heb meegemaakt. Misschien gaven we hier wel ruimte aan de menselijke behoefte om in gezamenlijkheid dingen te beleven, en wellicht is dat een component die voor sommigen onlosmakelijk met het beleven van liturgie verbonden is.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.