‘Trouw aan de aarde’

Filosoof Ton Lemaire over het ‘goddelijke’ in het alledaagse

Abstract

Binnenkort verschijnt het twintigste boek van Ton Lemaire, Tegen de tijd, een bundel opstellen die zijn diepe verontrusting over de moderne, laat-kapitalistische cultuur tot uitdrukking brengen. Daarna hoopt hij tijd te hebben voor wat hij ‘misschien wel mijn laatste boek’ noemt. Het zal gaan over bomen en bossen. Een interview met de man die, gezien zijn uiterlijk, wel de ‘Johan Cruijff van de Nederlandse filosofie’ wordt genoemd.

Afgelopen oktober werd Ton Lemaire 80 jaar. Hij was toen even in Nederland om de Groeneveldprijs in ontvangst te nemen. Stichting Groeneveld reikt sinds 2000 jaarlijks deze onderscheiding uit aan iemand die zich ingezet heeft voor het debat over natuur en landschap in Nederland. Onder anderen Geert Mak, Koos van Zomeren, Auke van der Woud en Arita Baaijens ontvingen eerder deze prijs.[1] Wapenveld sprak hem, op een zaterdagmiddag na de prijsuitreiking, op een terrasje in het Gooi. Lemaire oogde een tikje gespannen, schrok bij heftig motorgeronk, gevolg van een geluidallergie. Hij ontspande toen hem een lift werd geboden naar zijn volgende bezoek: aan zijn 95-jarige broer, die in Zeist woont. Het interview ging tijdens de lift gewoon door.

Bij de uitreiking van genoemde prijs hield hij een lezing over bos en ontbossing en gebruikte daarin het woord ‘silvicide’ – ecologische genocide – die bezig is zich planetair te voltrekken. Eigenlijk is de ellende al begonnen toen we 10.000 jaar geleden boeren werden. ‘De landbouw en de boeren hebben de eerste grote aanval op het bos ingezet. De tweede fase is bereikt met de grote civilisaties van het Nabije Oosten en het Romeinse Rijk als laatste verschijningsvorm. De derde zette in met de Industriële revolutie in het moderne Westen. Ten slotte is afgelopen eeuw de vierde fase begonnen met de globalisering, de wereldmarkt en de opkomst van megalopolen.

Tegenwoordig rijden enorme machines door de bossen (zelfs in de zomer), plukken dikke takken af alsof het twijgjes zijn, zagen of ontwortelen bomen en voeren ze weg terwijl het bos achterblijft als een slagveld in de oorlog. Alles bij elkaar lijkt deze silvicide die wereldwijd plaatsvindt inderdaad op een oorlog die de mensheid voert tegen de aarde.’

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.