Het goede leven, het goede sterven

Leren van Thomas More, ‘a man for all seasons’

Abstract

Het goede leven is geen leven van genot, maar van deugd, daarover is men het in de klassieke en christelijke traditie eens. Maar welke deugden geven ons het beste leven: de intellectuele deugden of de morele deugden? Anders gezegd, is het beste leven de vita contemplativa, het leven van diepe studie, overpeinzing en gebed door filosofen en monniken, of de vita activa, het leven van grootse daden en beslissingen door staatslieden en militairen? Dit is een tijdloze vraag die alle mensen, en vooral begaafde jonge mensen, zich dienen te stellen.

Iemand die zich deze vraag zeker stelde, was Thomas More. Deze Engelse humanist en jurist heeft in zijn leven twee cruciale beslissingen genomen: eerst om in koningsdienst te gaan en daarna om er weer uit te gaan. Dat laatste werd onvermijdelijk omdat, zoals zijn tijdgenoot Machiavelli schreef, ‘een man die zich altijd en overal goed betoont, noodzakelijk te gronde (gaat) te midden van zovelen die niet goed zijn’.

En een goed mens was Thomas More zeker, daarover zijn allen die hem kennen het wel eens. Jonathan Swift schreef: ‘He was the person of the greatest virtue these islands ever produced.’ Eind negentiende eeuw werd More zalig verklaard, in 1935 (precies 400 jaar na zijn dood) heilig en in 2000 werd hij uitgeroepen tot ‘patroonheilige van staatslieden en politici’. More was een man met bijzondere gaven van hoofd en hart die met allerlei mensen en omstandigheden kon omgaan en een talent had voor het goede leven – kortom, a man for all seasons.

Om iets te laten zien van hetgeen hedendaagse christenen van More kunnen leren, zal ik drie episoden uit zijn leven beschrijven, afgewisseld door drie ‘schilden’ waarachter hij zich tegen de boze trachtte te verbergen.

In zijn jonge jaren bereidde More zich aanvankelijk voor op het priesterschap. Hij kon echter (volgens zijn vriend Erasmus in een beroemde brief uit 1519) het verlangen naar een vrouw niet van zich af schudden en ‘verkoos daarom liever een kuise echtgenoot te zijn dan een onzedelijke priester’. Hij studeerde rechten, werd advocaat en vervulde een veelheid aan publieke ambten. In 1529 volgde de bekroning op zijn loopbaan toen hij kardinaal Wolsey opvolgde als Lord Chancellor, de hoogste civiele post in het koninkrijk. More was de eerste leek in eeuwen die dit ambt bekleedde.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.