Of iedereen, óf niemand

Over de relationele eschatologie van David Bentley Hart

Abstract

Een korte blik op het nieuws volstaat om te weten dat de wereld en haar geschiedenis schreeuwt om een oordeel. De verschrikkingen in Oekraïne maken dat weer tragisch duidelijk. Om een bijbels beeld te gebruiken: de tarwe en het onkruid groeien gezamenlijk, en dan ook nog eens zo dat het onkruid welig tiert en de tarwe dreigt te verstikken. Bij onze goedbedoelde pogingen het onkruid te verdelgen brengen we bovendien vaak de tarwe nog meer schade toe. Ons oordeel schiet tekort. De akker van de wereld schreeuwt dus vooral om een goddelijk oordeel, een zuivere scheiding tot behoud van het goede en vernietiging van het kwaad.

Spreekt de kerk nog over een oordeel, en kunnen we met reikhalzend verlangen naar dat oordeel uitzien? Wie zijn oor te luisteren legt in de kerk zal toch vaak merken dat er met schuchterheid over gesproken wordt. Liever benadrukken we Gods liefde en acceptatie dan zijn oordeel. Ik vermoed dat het ongemak met de schaduwzijde van dat oordeel, de hel, daar een grote rol in speelt.

Uit een onderzoek van De Nieuwe Koers (2020) blijkt dat ook onder predikanten ‘traditionele’ opvattingen over de hel terrein verliezen en de ‘progressieve,’ mildere versies terrein winnen. Zelfs de meest progressieve optie, ‘universalisme’ (de gedachte dat de hel uiteindelijk leeg zal zijn en ieder mens wordt ‘gered’) wordt door een klein maar groeiend deel omarmd. Een opvallende ontwikkeling, die de vraag opwerpt of de kerk hiermee afdrijft van het evangelie, en in hoeverre de evangelieverkondiging afhankelijk is van de dreiging van het ‘verloren gaan’.

Het is overigens misleidend om universalisme ‘progressief’ te noemen. De vierde-eeuwse kerkvader Basilius van Caesarea merkt op dat onder zijn christelijke tijdgenoten de meerderheid gelooft dat de hel niet eeuwigdurend zal zijn en uiteindelijk niemand verloren gaat. De belijdenis van Nicea-Constantinopel noemt, als ze over de toekomst spreekt, slechts de ‘wederopstanding van het lichaam en het leven van de toekomende eeuw’. Universalisme is dus ook geen opvatting die door de orthodoxie wordt uitgesloten. Volgens sommige theologen is de redding van alle mensen zelfs de enige eschatologische uitkomst die te rijmen valt met het evangelie.

Een provocatieve stelling, zeker, maar niettemin de moeite waard. Al helemaal als die wordt onderbouwd met prikkelende argumenten, zoals in het boek That All Shall Be Saved van de spraakmakende Amerikaanse oosters-orthodoxe theoloog David Bentley Hart. Eén aspect van zijn betoog wil ik hier graag uitlichten: de mensheid als beeld van God.

Dit artikel komt een jaar na publicatie beschikbaar. Neem een abonnement als je het hele artikel nu al wil lezen.